Sunday, 09 November 2014 00:00

Ο ηλίανθος ο κονδυλόριζος, το κολοκασούδιν ή γλυκοκολόκασον (Helianthus tuberosus)

Written by 
Published in Αφιερώματα

Ο ηλίανθος ο κονδυλόριζος, το κολοκασούδιν ή γλυκοκολόκασον (Helianthus tuberosus)

Συνώνυμα:  αγκινάρα  ηλίανθος,  αγκινάρα  της Ιερουσαλήμ,στην Κύπρο το λένε κολοκασούδιν,και γλυκοκολόκασον.

Ο ηλίανθος ο κονδυλόριζος είναι το λουλούδι του Οκτωβρίου. Όταν ο Ηλίανθος τελειώνει τον κύκλο του, ο κοντινός συγγενής του ο μικρότερος ηλίανθος βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη, και ομορφαίνει τον τόπο με τα λουλούδια του. Είναι ένα  ανθεκτικό φυτό που κοσμούσε πολλές αυλές παλιότερα, χωρίς οι περισσότεροι να φανταζόμαστε τα οφέλη του.

Φυτά για το μέλλον
Με σημείο αναφοράς όμως  την Αθήνα, μια αμηχανία την αισθάνομαι . Αν και έχουν περάσει πολλά χρόνια από την πρώτη μου προσπάθεια να καταγράψω τα βρώσιμα είδη  που μπορεί να συναντήσει κάποιος στη φύση και λόγω της έλλειψης πληροφόρησης τα προσπερνά, δεν ασπάζομαι εύκολα νέες συνήθειες στη διατροφή,και είμαι επιφυλακτική με προϊόντα που δεν έχω δοκιμάσει. Αλλά όπως θα διαπιστώσετε και πιο κάτω, μπορεί να είναι χρήσιμο φυτό για την παρασκευή αλκοόλ,ή  για  ζωοτροφή. Ας του δώσουμε λοιπόν λίγο  χώρο.

Καλλιέργεια και χρήσεις
Σαν γρήγορα αναπτυσσόμενο φυτό μπορεί να καλλιεργηθεί εποχιακά για το καλοκαίρι,και πριν τα φυτά φτάσουν σε μεγάλο ύψος  να κοπούν. Τον Οκτώβριο μετά τη ανθοφορία του τα πράσινα μέρη του φυτού  ξεραίνονται, αλλά οι κόνδυλοι που βρίσκονται στις ρίζες, συνεχίζουν να ζουν μέχρι την άνοιξη που είναι και η εποχή της φύτευσής τους. Είναι φυτό πολυετές, της οικογένειας Asteraceae ή Compositae, με άνθη ερμαφρόδιτα  που γονιμοποιούνται από μέλισσες και άλλα έντομα.

Είναι ένα ανθεκτικό φυτό, κατάλληλο για πολλά εδάφη, αλλά προοδεύει καλύτερα και παράγει πολλούς κονδύλους σε φωτεινά, αμμώδη, ή αργιλώδη  εδάφη, καλά στραγγιζόμενα.

Μπορεί να αυξηθεί  και σε  πολύ φτωχά χώματα, αλλά όχι στη σκιά. Έχει βρεθεί και σε περιοχές όπως η Αλάσκα αλλά τα φυτά  εκεί στα Βόρεια δεν κάνουν λουλούδια. Ανέχεται τους ισχυρούς ανέμους, τόσο τις καυτές όσο και τις χαμηλές θερμοκρασίες, αλλά όχι την έκθεση στη θάλασσα. 

 

Το φυτό είναι  κατάλληλο σε οποιοδήποτε έδαφος και κλίμα, και  ευδοκιμεί όπου και το καλαμπόκι (Zea mays). Ο πρώτος παγετός χαλάει τα κοτσάνια και τα φύλλα, αλλά οι κόνδυλοι μπορούν να αντέξουν στην ψύξη για μήνες. 

Φυτεύονται έξω στις μόνιμες θέσεις τους στα τέλη της άνοιξης ή στις αρχές του καλοκαιριού όπως και οι πατάτες, σε βάθος 10 cm. και καλύπτονται με χώμα.  Η συγκομιδή των κονδύλων  γίνεται στο τέλος του φθινοπώρου ή το χειμώνα. 

Αν συγκομιστούν  νωρίς, θα πρέπει  να αποθηκευτούν  καλυμμένοι με άμμο ή χώμα, έτσι ώστε να αποκλειστούν από το φως και τον αέρα , διαφορετικά θα πάρουν ένα σκούρο χρώμα. Οι κόνδυλοι είναι αρκετά μεγάλοι, γίνονται μέχρι 10 εκατοστά  σε μήκος , αλλά τείνουν να μαυρίζουν και να χάνουν την υγρασία τους όταν μένουν εκτεθειμένοι, έτσι είναι καλύτερο να αφήνονται στο έδαφος και να συγκομίζονται όταν χρειάζονται Μπορούν να μείνουν στο έδαφος  έως  και 20 εβδομάδες. Οι αποδόσεις κυμαίνονται από 1 - 2 kg ανά τετραγωνικό μέτρο.

Στο τέλος του καλοκαιριού, κόβουμε  τα  μακριά κοτσάνια και όποια  λουλούδια έχουν μείνει. Τα φυτά κινδυνεύουν  κυρίως από τους γυμνοσάλιαγκες.

Σε κάθε περίεργο κομμάτι  εδάφους,  που είναι ακατάλληλο για άλλα λαχανικά, ο  ηλίανθος ο κονδυλόριζος  θα δώσει πάντα μια καλή σοδειά.  Όταν τα φυτά φτάσουν περίπου το ένα μέτρο, χρειάζονται στήριξη ή κάποιο ανάχωμα γύρω από τη βάση  τους διαφορετικά γέρνουν και μπορεί να σπάσουν.

Σαν είδος μπορεί να δράσει σαν ζιζάνιο για άλλες καλλιέργειες αν αφεθεί ανεξέλεγκτο, καθώς ακόμη και ένα μικρό κομμάτι της ρίζας θα εξαπλωθεί άναρχα αν αφεθεί στο έδαφος. Είναι επιθυμητό να αλλάζει το έδαφος που σπέρνονται οι κόνδυλοι κάθε τρία χρόνια, γιατί όταν παραμένουν στο ίδιο σημείο πολύ καιρό, χάνουν σε μέγεθος και ποιότητα.

Βρώσιμα μέρη: Οι  κόνδυλοι τρώγονται ωμοί ή μαγειρεμένοι.  Αναπτύσσουν μια ευχάριστη γλυκύτητα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ειδικά αν συλλεχθούν μετά από  παγετούς. Διαφορετικά είναι καλύτεροι ψημένοι, και μπορούν να μαγειρευτούν  όπως και οι πατάτες. Πολλές φορές χρησιμοποιούνται σαν υποκατάστατό τους.

Έχουν παρόμοια  υφή, αλλά πιο γλυκιά γεύση. Κομμένοι -ωμοί-σε λεπτές φέτες, είναι κατάλληλοι για σαλάτες.Ψημένοι και αλεσμένοι, είναι ένα υποκατάστατο  του καφέ. Σαν πουρές  συνοδεύουν όμορφα  ψητά κρέατα.

Οι υδατάνθρακες που περιέχουν οι κόνδυλοι έχουν  την τάση να  μαλακώνουν πολύ όταν  βράζουν, και διατηρούν καλύτερα την υφή τους αν ψηθούν στον ατμό. Μπαίνουν σαν γέμιση σε πίτες  αλμυρές ή γλυκές με φρούτα, τζίντζερ, σταφίδες, κ.ά.

Οι κόνδυλοι είναι πλούσιοι σε ινουλίνη, ένα άμυλο που το σώμα δεν μπορεί να χωνέψει, έτσι παρέχουν κορεσμό χωρίς πολλές θερμίδες.Όμως μπορεί να προκαλέσουν τυμπανισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, γαστρικό άλγος.

Μερικοί άνθρωποι δεν είναι καθόλου  ανεκτικοί στην ινουλίνη, και θα πρέπει να είναι προσεκτικοί με την ποσότητα. Αντίθετα με τους περισσότερους κονδύλους, αλλά όπως και με άλλα φυτά της οικογένειας Asteraceae (συμπεριλαμβανομένης της αγκινάρας), οι κόνδυλοι του ηλίανθου αποθηκεύουν τους υδατάνθρακες σαν ινουλίνη (δεν πρέπει να συγχέεται με την ινσουλίνη), αντί αμύλου.

Γι'αυτό το λόγο χρησιμεύουν σε πολλά τρόφιμα σαν σημαντική πηγή διαιτητικών ινών,και ως υποκατάστατο ζάχαρης. Η καθαρή ινουλίνη έχει μια γλυκαντική ισχύ 30% αυτής της ζάχαρης και  «προφίλ γλυκύτητας» πολύ όμοιο με τη ζαχαρόζη.

Αναφέρεται  πως έχει χρησιμοποιηθεί ως καθαρτικό, αφροδισιακό, χολαγωγό, διουρητικό, σπερματοπαραγωγό, τονωτικό, και ήταν μια λαϊκή θεραπεία για το διαβήτη και  τους ρευματισμούς, όπως και ο Ηλίανθος τα παλιότερα χρόνια.

Ο Ηλίανθος παρέχει 650 mg καλίου ανά 1 φλιτζάνι (150γρ) ή μερίδα. Έχει επίσης μεγάλη περιεκτικότητα σε σίδηρο, φυτικές ίνες (12%) νιασίνη, θειαμίνη, φώσφορο και χαλκό.

Στη  Γερμανία, μεγάλες ποσότητες  της ρίζας   χρησιμοποιούνται για να παράγουν ένα είδος μπράντυ που ονομάζεται " Topinambur " ή " Rossler". με άρωμα  φρουτώδες και  ελαφρώς γλυκιά γεύση.

Πηγές: http://amazonsday.blogspot.com/2012/10/helianthus-tuberosus.html

           http://foodmuseum.cs.ucy.ac.cy/web/guest/36/civitem/1432

 

Read 748 times Last modified on Monday, 10 November 2014 09:31

Θέλω να μου αποστέλλετε την Ηλεκτρονική Εφημερίδα